- Home
- Books, Manuscripts and Maps
- Maps
- Thematische verschijnselen in de Nederlandse schoolwandkaarten: Thema's aan de muur
Thematische verschijnselen in de Nederlandse schoolwandkaarten: Thema's aan de muur
- By Brink, Dr.ir. Lowie
- Published 18 January 2010
- Maps
- Unrated
Brink, Dr.ir. Lowie
Dr.ir. Lowie Brink is eigenaar van antiquariaat De wereld aan de wand in Nijmegen. Dit antiquariaat is gespecialiseerd in (school)wandkaarten uit de 19de en 20ste eeuw. Brink schreef diverse artikelen over deze tot nu toe veronachtzaamde muurbloempjes van de Nederlandse kaartenfamilie. Hij publiceerde tevens de twee boeken ‘De wereld tussen twee stokken: de geschiedenis van de Nederlandse schoolwandkaarten’ en ‘Bibliografie en foto-overzicht van de Nederlandse schoolwandkaarten (1801-1975)’.
Antiquariaat De Wereld aan de Wand
De meeste in Nederland uitgegeven schoolwandkaarten zijn als overzichtskaarten aan te duiden. Op dergelijke kaarten wordt de topografie van een groot gebied (sterk) vereenvoudigd weergegeven. Als echter in een schoolwandkaart niet de topografie centraal staat, maar de geografische verspreiding van één of meerdere verschijnselen, dan is er sprake van een thematische schoolwandkaart. In dit artikel wordt een historisch overzicht van deze kaarten gegeven.
De opkomst van wetenschappen als geologie, statistiek en geografie in de eerste helft van de 19de eeuw heeft als bijeffect dat ook de thematische kartografie tot ontwikkeling komt [Robinson, 1982; Egmond en Ormeling, 2006]. Ofschoon er al in 1801 sprake is van twee productenkaarten in een 'Eerste Schoolboek der aardbeschrijving' [Koeman, 1983], zouden thematische schoolkaarten pas in de loop van de tweede helft van de 19de eeuw gangbaar worden. Vooral wat betreft schoolwandkaarten was dit aantal nog zeer beperkt. Zo klaagt H. Zondervan in 1896 over het gebrek aan thematische schoolwandkaarten als aanvulling op de thematische kaarten in schoolatlassen [Zondervan, 1896]. Het belang van thematische kaarten in de schoolkartografie nam in de twintigste eeuw steeds verder toe. Met name in schoolatlassen voerden deze kaarten na circa 1960 de boventoon [Ormeling en Vaart, 2005, p. 56]. Bij schoolwandkaarten zouden de overzichtskaarten echter in de meerderheid blijven. Door het grote aantal thema's en het snel verouderen van sociaal-economische kaarten is de, in vergelijking met de atlas, veel duurdere schoolwandkaart voor thematische kartografie eigenlijk minder geschikt. Het aantal middelbare scholen in Nederland, potentiële gebruikers van thematische schoolwandkaarten, is verder vaak te klein om dergelijke uitgaven rendabel te maken. Hieronder zullen we laten zien dat er desondanks op fysisch en vooral op sociaal-economisch gebied nog veel pogingen zijn ondernomen om de schoolwandkaart thematisch bij te scholen. We zullen ons daarbij beperken tot aardrijkskundige schoolwandkaarten met een duidelijk thematisch karakter. Overzichtskaarten met een licht thematische inslag (bijvoorbeeld de soms met 'geologisch' aangeduide grondsoortenkaarten) of met één of meerdere thematische inzetten of bijkaarten zullen niet worden genoemd. Geschiedkundige (historische) schoolwandkaarten worden ook tot de thematische kartografie gerekend, maar verdienen een aparte behandeling.
De opkomst van wetenschappen als geologie, statistiek en geografie in de eerste helft van de 19de eeuw heeft als bijeffect dat ook de thematische kartografie tot ontwikkeling komt [Robinson, 1982; Egmond en Ormeling, 2006]. Ofschoon er al in 1801 sprake is van twee productenkaarten in een 'Eerste Schoolboek der aardbeschrijving' [Koeman, 1983], zouden thematische schoolkaarten pas in de loop van de tweede helft van de 19de eeuw gangbaar worden. Vooral wat betreft schoolwandkaarten was dit aantal nog zeer beperkt. Zo klaagt H. Zondervan in 1896 over het gebrek aan thematische schoolwandkaarten als aanvulling op de thematische kaarten in schoolatlassen [Zondervan, 1896]. Het belang van thematische kaarten in de schoolkartografie nam in de twintigste eeuw steeds verder toe. Met name in schoolatlassen voerden deze kaarten na circa 1960 de boventoon [Ormeling en Vaart, 2005, p. 56]. Bij schoolwandkaarten zouden de overzichtskaarten echter in de meerderheid blijven. Door het grote aantal thema's en het snel verouderen van sociaal-economische kaarten is de, in vergelijking met de atlas, veel duurdere schoolwandkaart voor thematische kartografie eigenlijk minder geschikt. Het aantal middelbare scholen in Nederland, potentiële gebruikers van thematische schoolwandkaarten, is verder vaak te klein om dergelijke uitgaven rendabel te maken. Hieronder zullen we laten zien dat er desondanks op fysisch en vooral op sociaal-economisch gebied nog veel pogingen zijn ondernomen om de schoolwandkaart thematisch bij te scholen. We zullen ons daarbij beperken tot aardrijkskundige schoolwandkaarten met een duidelijk thematisch karakter. Overzichtskaarten met een licht thematische inslag (bijvoorbeeld de soms met 'geologisch' aangeduide grondsoortenkaarten) of met één of meerdere thematische inzetten of bijkaarten zullen niet worden genoemd. Geschiedkundige (historische) schoolwandkaarten worden ook tot de thematische kartografie gerekend, maar verdienen een aparte behandeling.
