Maurits van der Valk (1857-1935) was een toonaangevende figuur in de Beweging van Tachtig. Hij was een succesvol schilder en tekenaar,  een knap graficus en hij schreef bovendien opzienbarende kunstkritieken voor onder meer De Amsterdammer, De Nieuwe Gids en De Kroniek. Desondanks is hij lang in de schaduw van de kunstgeschiedenis verborgen gebleven. Daar is hij echter zelf mede voor verantwoordelijk geweest, want zijn zachtaardige karakter weerhield hem ervan veel aandacht te vragen.


Valk, M.W. van der (1857-1935)
Boom
8.5 x 16 cm
Ets, gesigneerd in plaat l.o.     

Maurits, 'Mau' voor vrienden, werd in Amsterdam geboren als zoon van een huisschilder, van wie hij reeds op jonge leeftijd de technische kneepjes van het schildersvak leerde. Maar Mau wilde 'kunst'schilder worden en op 1876 liet hij zich inschrijven op de Rijksacademie voor Beeldende Kunsten. Hier ontmoette hij onder meer Willem Witsen, Jacobus van Looy en Jan Veth. Samen met hen richtte hij in 1880 de kunstenaarsvereniging Sint Lucas op en met deze zelfde vrienden ging hij vijf jaar later kunstkritieken schrijven voor De Nieuwe Gids. Kritiek was een belangrijk kenmerk van dit Tweemaandelijksch Tijdschrift voor Letteren, Kunst, Politiek en Wetenschap, zoals de ondertitel luidde, en in de aankondigingsprospectus als volgt omschreven: ‘De redactie van De Nieuwe Gids stelt zich in de eerste plaats voor, hare beginselen van aesthetische en historische kritiek te ontwikkelen.’ Als kunstcriticus gebruikte Mau van der Valk de schrijversnaam  'J. Stemming'. Hiermee benadrukte hij hoezeer hij, evenals de overige Tachtigers, hechtte aan een stemmingsvolle benadering van de kunst. Alleen kunstenaars werden in staat geacht daar het juiste gevoel voor op te brengen en daarom, zo meenden de Tachtigers, had alleen een kunstenaar als kunstcriticus recht van spreken. Dit was vanzelfsprekend tegen het zere been van de veelal oudere kunstcritici, die hun autoriteit ontleenden aan hun kennis, en had tot gevolg dat Maurits van der Valk nog jaren later als een kritische jonge kunstenaar werd gezien, terwijl ondertussen zijn leeftijd, noch zijn werk daar aanleiding toe gaf.

Valk, M.W. van der (1857-1935)
Bomenlaantje
53 x 30 cm
Pastelkrijt op papier/gesigneerd

Kunstenaar
Tijdens Mau's jonge jaren was zijn atelier een vaste ontmoetingsplaats voor de Tachtigers, maar in 1889 werd dit houten onderkomen door brand verwoest. Na enig soebatten kreeg Mau van der Valk van de verzekering een flink bedrag uitgekeerd en met dit geld ging hij op reis. Eerst naar Parijs, waar hij zijn latere vrouw Baukje van Mesdag leerde kennen, en vervolgens, met Baukje, naar Auvers sur Oise. De keuze voor deze bestemming was vast ingegeven door bewondering voor de kort daarvoor overleden Vincent van Gogh. Toch vertoont zijn werk weinig overeenkomst met dat van Van Gogh. Zeker voor een kunstenaar met als pseudoniem 'Stemming' waren de schilderijen en tekeningen van Van der Valk opmerkelijk nauwgezet. En met de tijd werd de precieze lijn in zijn werk steeds belangrijker dan de expressie van de lijn. Deze ontwikkeling is goed te volgen in de manier van etsen in de zogenaamde Schinkelserie. In 1893 keerde Van der Valk, met vrouw en kind,  terug naar Nederland en vestigde zich aan de Schinkelkade in Amsterdam. In tegenstelling tot veel van zijn Amsterdamse vrienden, die voor hun werk de stad als onderwerp namen, vond Mau zijn inspiratie vooral op het platteland. Hij volgde regelmatig de Schinkel de stad uit, alwaar hij aan de rand van het water ging zitten tekenen. In de ets 'Schepen aan de Schinkel' is zijn lijnvoering nog schetsmatig, maar in de prent 'Jaagpad langs de Schinkel' van enkele jaren later is zijn manier van tekenen al veel gedetailleerder. Een ander typisch aspect van het werk van Mau van der Valk is dat in zijn landschappen, in Nederland toch gekenmerkt door een lage horizon, de horizon opvallend hoog is geplaatst. Dat is te zien in beide genoemde etsen, maar tevens in veel van zijn tekeningen. Luchten vond Mau van der Valk kennelijk minder boeiend. Hij was meer een tekenaar, die behoefte had aan vormen, dan een schilder, die zich kon verliezen in atmosferische kleurvlekken.

Valk, M.W. van der (1857-1935)
Aangemeerde schuit
24 x 14 cm
Ets, gesigneerd potlood r.o./Ex-coll.De Bois

Leraar
Maurits van der Valk heeft bij zijn leven veel tentoonstellingen gehad en zijn werk is regelmatig positief besproken in diverse tijdschriften. Vooral zijn trefzekerheid en zijn zuivere beheersing van het handwerk werd veel geprezen. Desondanks verkocht hij weinig en bleef geldgebrek zijn leven lang op de loer liggen, waardoor hij gedwongen werd veel les te geven. Voor hij naar Frankrijk vertrok doceerde hij van 1883 tot 1890 aan de tekenschool van Felix Meritis in Amsterdam en na zijn terugkeer heeft hij, van 1902 tot 1935, altijd meerdere leerlingen gehad, die hij particulier lesgaf. Veel van deze leerlingen woonden bij de familie Van der Valk in en anderen bezocht hij aan huis. Deze leerlingen, waaronder bekende namen als Pieter Dupont, Gerrit Haverkamp, Marie van Regteren-Altena, Dirk Harting en R.W.P.de Vries jr., waren allemaal zeer lovend over hun leermeester en veel van hun werk, in het bijzonder de etsen van Haverkamp en Dupont, vertoont duidelijk zijn invloed . Toch heeft Maurits van der Valk zelf nooit te veel nadruk op zijn onderwijsactiviteiten willen leggen uit angst dat het zijn naam als kunstenaar in de schaduw zou stellen. Tevergeefs, naar nu blijkt. 

COPYRIGHT 2009 drs. Jaap Versteegh, alle rechten voorbehouden
Niets uit dit artikel, inclusief begeleidende illustraties, kan of mag gereproduceerd worden zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteurrechtelijke houder.