Voor liefhebbers van kunstaardewerk is Mobach een begrip. Het familiebedrijf, dat onder deze naam in 1895 in Utrecht door Klaas Jaan Mobach (1855-1928) werd opgericht, levert, nog steeds, al meer dan honderd jaar hoogstaande keramiek en heeft zodoende een prominente plaats verworven in de wereld van de kunstnijverheid in Nederland. In dit verband heeft ook Klaas II (1893-1976), de zoon van Klaas Jaan, naam gemaakt als een getalenteerd keramist. Maar dat hij tevens een bekwaam kunstschilder was, is minder bekend.

Ontdekking
Een klein jaar geleden kregen wij in de kunsthandel bezoek van een man die zich voorstelde als Bouke Mobach, Bouke II om precies te zijn. Het bleek één van de vele begaafde keramisten uit het geslacht Mobach te zijn. Het was een uiterst boeiende ontmoeting en Bouke nodigde mij uit voor een tegenbezoek bij hem thuis. Daar bleek hij naast keramiek van eigen hand ook nog werk van zijn vader Klaas II te hebben. Ik verwachtte als vanzelfsprekend aardewerk, maar tot mijn verrassing liet Bouke mij een aantal fraaie schilderijen zien. Vooral een kleine serie stevige naaktstudies, geschilderd met de heldere toets van het impressionisme, vond ik verbazingwekkend goed. Echter bekeken tegen de achtergrond van zijn opleiding lagen deze schilderijen van Klaas II in de lijn der verwachting.

Opleiding
Zoals destijds niet ongebruikelijk was ging Klaas II reeds op zijn twaalfde jaar werken, dat wil zeggen dat hij overdag naar het bedrijf van zijn vader ging en in de avonduren naar de Burgeravondschool, rond 1910 gevolgd door de Kunstnijverheidsavondschool, eerst in Amsterdam en vervolgens in Utrecht. Hier kreeg hij onder meer les in tekenen, hetgeen hij overdag kon toepassen in het decoreren van aardewerk. Op bladen met studies naar insekten, vogels en bloemen is te zien hoe hij in die tijd het levende wezen stileerde tot een motief, dat hij, vaak met kerfsnee, als versiering in de klei aanbracht. In deze periode heeft hij ook vrije plastiek gemaakt, maar van dit vroege boetseerwerk is weinig bewaard gebleven.

Decoraties
Merkwaardigerwijs heeft Klaas II nooit draaien geleerd, alhoewel alle andere medewerkers van het bedrijf het draaien toch wel in de vingers hadden en hebben. Hij groeide binnen het bedrijf Mobach uit tot ‘de grote versierder’, die met gevoel voor de wisselende eisen van de markt een uitgebreid scala van vormen en decoraties ontwierp. In de jaren ’20 schilderde Klaas II veel bladmotieven in de engobe-techniek (met verdunde klei) of met metaal-oxydes, waar lusterglazuren over werden aangebracht. Uit de dertiger jaren stammen vooral danseres- en dierfiguren, die meestal in serie werden gegoten.

Artibus
Vanaf 1942 lag het bedrijf stil, maar in de familiekring werkte Klaas II door. Bij Bouke trof ik uit deze periode een prachtig gedetailleerd beeldje aan, dat zijn vader had gemaakt van zijn 10-jarige dochter Hanna, een meisje met vlechten dat aandachtig zit te lezen. Tijdens de oorlogsjaren begon hij tevens met teken- en schilderlessen naar model onder leiding van Mar Diemèl (1903-1983) op ‘Artibus’. Na de oorlog groeide ‘Artibus’ uit tot een avondacademie en tenslotte tot de huidige Hogeschool voor de Kunsten te Utrecht. De eerdergenoemde serie naaktstudies van Klaas II stamt uit deze tijd. Er bevinden zich goede, wat ingetogen, academische schilderijen onder, maar ook met veel flair opgezette naakten met billen zo rond, alsof ze met een passer getekend waren. Deze vlot geschilderde doeken, die doen denken aan het werk van Diemèl, zijn in hun vormentaal nog steeds impressionistisch te noemen, maar hun felle kleuren neigen naar het expressionisme.

Ik heb gehoord dat de, op het gebied van het beschrijven van Utrechtse kunst uit de twintigste eeuw, immer actieve Hans Uijtdewilligen van Uitgeverij Optima plannen heeft om een uitgebreide publicatie te wijden aan Mobach Keramiek. Vanzelfsprekend zal hierin het prachtige gebruiksaardewerk van vijf generaties Mobach centraal komen te staan, maar ik mag hopen dat ook het vrije werk, waaronder de schilderijen, van Klaas II de aandacht zal krijgen die het verdient.

COPYRIGHT 2009 drs. Jaap Versteegh, alle rechten voorbehouden
Niets uit dit artikel, inclusief begeleidende illustraties, kan of mag gereproduceerd worden zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteurrechtelijke houder.