Het is spijtig dat er slechts weinig bekend is over Hendrik Prins uit Amsterdam: de met afstand beste barometermaker die ons land ooit heeft voortgebracht. Alweer flink wat jaren terug schijnt een Duitse historicus eens het dappere plan te hebben opgevat om een biografie te schrijven over deze absolute vakman. Aangezien er echter zelfs over zijn precieze geboorte- en sterftedatum niets met zekerheid valt te zeggen - men neemt voor het gemak maar aan dat hij ergens rond 1696 werd geboren en omstreeks 1762 stierf - zal het niemand verwonderen dat er van dit streven niets is terecht gekomen.

Foto 1: Nederlandse Lodewijk XIV bakbarometer, circa 1745. Gesigneerd: ‘H.K PRINS Fecit Amsteldam’.

Wel bekend is het dat hij zich gedurende zijn werkzame leven als instrumentmaker, dat aan de hand van zijn overgeleverde werk grofweg te situeren is tussen circa 1730 en 1760, vrijwel uitsluitend toelegde op het vervaardigen van barometers en thermometers. Behalve dergelijke instrumenten is er verder van hem slechts één spiegeltelescoopje bekend. Naast wat sporadisch overgebleven en vrij summiere schriftelijke bronnen over zijn prestaties, is het dan ook met name het beperkte aantal - waarlijk sublieme - weerkundige instrumenten van zijn hand dat vandaag de dag nog met verve getuigt van zijn bijzonder grote bekwaamheid.

Deze zeldzame voorbeelden van zijn werk treffen we onder meer aan in de collecties van Museum Boerhaave te Leiden en het Teylers Museum in Haarlem. In beide musea gaat het om thermometers, waarbij in het laatstgenoemde museum een wel zeer uitgebreide en indrukwekkende meerschalige Prinsthermometer te bewonderen valt. Die is uitgestald in een passende vitrine van de Ovale Zaal, het oudste gedeelte van het Teylers Museum en de oudst intact gebleven museumzaal van ons land. Merkwaardig genoeg is er echter in geen enkel museum een barometer terug te vinden van onze allergrootste maker. Hoewel dit overigens ook weer niet al te veel verbazing zou moeten wekken indien men beseft dat het aantal werkelijk interessante en belangwekkende barometers in de Nederlandse musea op de vingers van niet meer dan twee handen te tellen is. Zoiets steekt schril af, in dus zowel relatieve als kwalitatieve zin, bij de overgrote rest van de onder de dominante aandacht voor schilderkunst en een beperkt aantal vormen van kunstnijverheid tot stand gekomen museale collecties. De mooiste barometers, waaronder ook de nu nog bekende pronkstukken van Hendrik Prins, bevinden zich in particulier bezit. Het is niet anders.

Slechts een heel enkele keer wordt er in de antiekhandel een barometer van Prins aangeboden, zoals dit nu het geval is met een wel heel fraai exemplaar dat in het verdere verloop van dit artikel nog nader zal worden besproken.

Foto 2: Close-up schaalplaten.

Al in eerdere artikelen die in dit blad verschenen, ging ik in op het leven en werk van twee andere grote namen uit de geschiedenis van de Nederlandse barometer, te weten de wereldberoemde wetenschapper en instrumentmaker Daniel Gabriel Fahrenheit (in Amsterdam werkzaam als vervaardiger van barometers en thermometers tussen ca. 1718 en 1736) en de uit Zwitserland afkomstige meester-barometermaker Paulus Wast sr. (onder eigen naam actief tussen ca. 1748 en 1784). Met beiden onderhield Prins hoogstwaarschijnlijk een in meer of mindere mate vergaande onderlinge relatie. Dr. Maria Rooseboom, een voormalige directeur van Museum Boerhaave, noemde Prins in een van haar publicaties zelfs ‘tijdgenoot en opvolger van Fahrenheit’, terwijl dr. Van Cittert, van het Universiteitsmuseum in Utrecht, hem op een cataloguskaart, naast opvolger, tevens als diens leerling bestempelde.