Beladen met symboliek
Uit het midden van de achttiende eeuw stamt de laatste vermelding waarin het gebruik van het muntgezellenkostuum in Nederland nog wordt genoemd. Dit manuscript van de hand van Marcellus Emants (1706-1792, Essaijeur-Generaal in het College van Raden en Generaalmeesters 1742-1781)  bevindt zich in de bibliotheek van Het Nederlands Muntmuseum.[24] Emants schreef dat op dat moment het muntgezellenpak in de Verenigde Nederlanden nog op twee munthuizen werd gedragen, waarvan hij er één met name noemt. Dit was de provinciale Munt van Gelderland, waar volgens hem een dergelijk pak nog werd gedragen door `den jongste aankomende werkman, die sig in den dienst op de Lente begeeven heeft'. Deze droeg het kostuum om `van de meer ervaarene te werden gedistingueert'. Behalve het Gelderse kostuum beschreef Emants in het manuscript nog een muntgezellenpak in de kleuren rood en geel.

Het is aannemelijk dat hij het kostuum bedoelde, dat op het munthuis van de Hollandse Munt te Dordrecht werd gedragen, aangezien de kleuren rood en goud voorkomen in het wapen van Holland. Dit zou overigens betekenen dat het muntgezellenkostuum tussen 1720  en de tijd van Emants in onbruik is geraakt in de andere munthuizen.

Het door Emants beschreven pak liep naar beneden af in punten en was bezet met ronde witte en gele lapjes. Op de rug en onder aan het pak hingen zilveren bellen. Op de borst en rug van het pak was het wapen van de provincie waarin het werd gedragen aangebracht. Bij het pak hoorde een kap waarop een grote rode hanenkam was geplaatst. Verder hing aan beide zijden van de kap een ezelsoor. Dit kostuum was dus vergelijkbaar met het pak dat in Hannover bewaard is gebleven.

Emants gaf in het manuscript een toelichting op de betekenis van de attributen. De gele en witte ronde lapjes symboliseerden de gouden en zilveren geldstukken die op de Munt werden geslagen, terwijl de bellen zouden aangeven dat het munten van geld altijd door iedereen gezien en gehoord mag worden. De hanenkam op de kap zou verwijzen naar de waakzaamheid die op de Munt betracht moet worden, maar vooral ook om vroegtijdig het werk te beginnen. Tot slot dienden de ezelsoren de domheid van de drager tot uitdrukking te brengen. De ezelsoren verwijzen naar de mythologische koning Midas van Frygië. Deze koning mocht van Bacchus een wens doen, nadat Midas hem geholpen had. Midas wenste dat alles wat hij aanraakte zou veranderen in goud. Eten en drinken werd onmogelijk en ,Midas smeekte Bacchus de wonderkracht weer weg te nemen. Midas beging daarna nog een grote dwaasheid. In een muzikale tweestrijd tussen Pan en Apollo verkoos Midas het gepiep van Pans fluit boven het snarenspel van Apollo. De laatste bestrafte deze daad, door Midas' oren te laten uitgroeien tot ezelsoren, opdat een ieder zou weten hoe dom de koning was. [25]

Bellen aan meerdere ambtskleden
Publikaties over het muntgezellenkostuum beperkten zich tot nu toe tot afbeeldingen en archiefstukken afkomstig uit het Duitse cultuurgebied. Dit artikel laat zien dat dergelijke pakken ook in de Nederlandse munthuizen werden gedragen. Wellicht was het gebruik van het muntgezellenkostuum ook in gebruik in andere delen van Europa. [26]

De auteur Von Rohr meent dat het pak met kap van oorsprong diende om de muntgezel te beschermen tegen de hitte van het fornuis of de oven. [27] Uit deze werkkleding zou in de zestiende eeuw het muntgezellenkostuum zijn ontstaan dat als staatsiekleed diende. De eerste meldingen van het gebruik van zilveren bellen aan het kostuum stammen uit deze periode. Het bevestigen van bellen aan een ambtskleed kwam in de late Middeleeuwen al voor. Een voorbeeld hiervan is te vinden op een aquarel van Joost van Attevelt (Utrecht 1621-1692 Utrecht) naar een gebrandschilderd venster in het Duitse Huis te Utrecht. Op de afbeelding zijn de Utrechtse burgemeesters te zien in hun ambtstenue waaraan bellen zijn bevestigd (afb. 8). Deze bellen hadden in die tijd zeker niet tot doel de drager ervan belachelijk te maken. Bekend zijn afbeeldingen van stadsboden, burgemeesters en bischoppen, die aan hun kostuum bellen droegen. [28]

In de achttiende eeuw werd het dragen van het muntgezellenkostuum niet langer beschouwd als een voorrecht en werd het kostuum expliciet omschreven als een narrenpak.

Summary
At several German mints the youngest pupil had to wear a special costume, with resembles a joker's suit. Research in several archives proves that in the Northern Netherlands the use of such costume was also common at the provincial mints of Hardewijk, Utrecht, Amsterdam an possibly Dordrecht. The origin of this costume probably derived from the official robes worm by bishops and mayors.

---

COPYRIGHT 1996 Janjaap Luijt, alle rechten voorbehouden
Niets uit dit artikel, inclusief begeleidende illustraties, kan of mag gereproduceerd worden zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteurrechtelijke houder.

---

Het Zilverlexicon voor Nederland en België Het Zilverlexicon is een encyclopedisch overzichtswerk toegespitst op zilver uit Nederland en België. Dit standaardwerk bevat in alfabetische volgorde talrijke nuttige gegevens over zilver in de ruimste zin van het woord. In bijna 3000 lemma's behandelt Het Zilverlexicon benamingen van voorwerpen, stijlen, technieken en topstukken, zoals liefhebbers en professionals die gebruiken. Daarnaast komen ook de belangrijkste edelsmeden, zilvermerken en productiecentra aan bod. Het grote aantal foto's, tekeningen en zilvermerken geven het boek een belangrijke visuele meerwaarde. De vertaling van bijna alle woorden in de talen Engels, Duits en Frans bieden de gebruiker de mogelijkheid om buitenlandse vakliteratuur in die talen beter te begrijpen. De auteur, bekend van publicaties zoals Goud, Dokkumer Zilver en Schoonhovens Zilver St. Eloy, is er in geslaagd een boek over zilver samen te stellen dat vrijwel alle gebruikelijke en ongebruikelijke termen en begrippen op het gebied van zilver behandelt. Een bijzonder handig naslagwerk voor verzamelaars, liefhebbers en professionals. Het Zilverlexicon verschijnt in navolging op Het Klokkenlexicon. Auteur Bladzijden Illustrations ISBN                                          Janjaap Luijt 384 573 9789040091162 Bestellen >>