Jan Sluijters is een bekende naam in de Nederlandse Moderne Kunst. Menigeen kent zijn fel gekleurde luministische en expressionistische schilderijen. Maar slechts weinigen weten dat hij ook een technisch zeer kundig tekenaar was die, vooral in zijn jonge jaren, als ‘broodillustrator’ vele boeken van sfeervolle plaatjes voorzag.

Begaafde leerling
Jan Sluijters (1881-1957) behoort tot de belangrijkste vertegenwoordigers van het Nederlandse Modernisme van de eerste helft van de twintigste eeuw. Maar dit betekent niet dat hij geen degelijke ouderwetse kunstopleiding zou hebben genoten. Integendeel. De jonge Jan Sluijters werd reeds als jongen van twaalf jaar als leerling ingeschreven aan de Koninklijke School van Nuttige en Beeldende Kunsten in ’s Hertogenbosch. Hij bleek al snel een groot tekentalent te bezitten. Op deze opleiding behaalde hij de eerste prijs in de Derde klas Handtekenen en de eerste prijs Lijn- en Perspectieftekenen. En volgens zijn mémoires tekende hij in dat jaar zelfs al illustraties voor een Frans leesboekje.

Sluijters, Jan (1881-1957)
Boekillustratie uit 'Prettige Daagjes'
18 x 15 cm
Inkttekening gehoogd met kleurpotlood

Amsterdam
Na een verhuizing met zijn ouders naar Amsterdam in 1895 volgde Jan van 1898 tot 1901 lessen aan de Rijksnormaalschool voor Teekenonderwijs, richting Handteekenen, samen met onder meer Leo Gestel (1881-1941) en Huib Luns (1881-1942). Tijdens deze studie kreeg hij zijn eerste illustratieopdrachten. Voor het Geïllustreerd Politienieuws maakte hij litho’s over de onderwereld. Maar, zo schreef Huib Luns, sommige van zijn medeleerlingen lieten voor de wekelijkse bijverdienste van hun klasgenoot hun afkeur blijken. Zij achtten het te weinig artistiek. Dit heeft echter weinig invloed op de toekomstplannen van Jan Sluijters gehad, gezien het feit dat hij vervolgens, als leerling aan de Rijksacademie van Beeldende Kunsten, koos voor de Kleine Schildersklasse onder leiding van prof. Nicolaas van der Waay, die één van de meest gevraagde illustratoren van zijn tijd was. In het volgende jaar werd Jan Sluijters lid van het Amsterdamse kunstenaarsgenootschap Arti et Amicitae en vestigde hij zich als zelfstandig kunstenaar. Vanaf dat moment tot ongeveer 1914 heeft hij vele illustraties en boekomslagen gemaakt, vooral voor kinderboeken. De eerste jaren, in obscure boeken als “Prettige daagjes” door P.Louwerse, nog anoniem, maar later, in meerdere boeken van bekendere schrijvers als onder meer Top Naeff en C. Joh. Kievit, met zijn naamsvermelding fier op de openingspagina.

Sluijters, Jan (1881-1957)
Boekillustratie uit 'Klein maar dapper'
18 x 15 cm
Inkttekening

Technisch geraffineerd
Het tekenwerk dat de jonge Sluijters maakte was technisch vakkundig, maar niet vernieuwend. Het was aanvankelijk zelfs wat houterig en het vertoonde duidelijke invloeden van belangrijke illustratoren van rond de eeuwwisseling als Johan Braakensiek. Na verloop van tijd echter werden zijn tekeningen losser en geraffineerder in hun arceringen. Binnen de beperkte mogelijkheden van het zwart en het wit ging Sluijters allerlei technieken uitproberen, zoals het werken met krijt en het wassen met inkt. Bovendien bleek hij een groot talent te hebben voor het tekenen uit zijn geheugen, waardoor hij de meest uiteenlopende situaties overtuigend wist weer te geven.

Heftige emoties
Overeenkomstig de sentimentele strekking van de meeste van de bijbehorende verhalen worden veel van de illustraties van Sluijters gekenmerkt door heftige emoties. Verbazing, medelijden, een schrikreactie na een ongeluk; Sluijters draaide er zijn hand niet voor om. Tegenwoordig zal men in kinderboeken dit soort realistische illustraties niet vaak meer aantreffen. Ze gelden waarschijnlijk als te weinig speels voor de kinderen van tegenwoordig. Toch herinner ik me nog goed dat ik destijds als kind helemaal kon wegdromen in de details van dergelijke plaatjes. En als ik tegenwoordig in een nostalgische bui eens een geïllustreerd boek uit mijn jeugd opensla, dan zijn het vooral deze plaatjes die mijn geheugen in werking zetten. Juist vanwege die verbazingwekkende techniek en hun fantastische details. Zoals in die illustraties van Jan Sluijters.

COPYRIGHT 2009 drs. Jaap Versteegh, alle rechten voorbehouden
Niets uit dit artikel, inclusief begeleidende illustraties, kan of mag gereproduceerd worden zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteurrechtelijke houder.