Wat zich precies heeft afgespeeld is niet duidelijk. Op een vrijdag in 1964 deed Harmen Meurs iets onhandigs op de trap in zijn huis. Hij struikelde, viel, en stierf later dat weekend aan zijn verwondingen. Waarschijnlijk heeft hij nog getracht bij de wandtelefoon in de gang te komen, maar die hing te hoog voor de zwaargewonde man. Toen de bakker zijn lichaam die maandag vond, hing de hoorn wel van de haak. Maar het was niet meer gelukt om bij de draaischijf te komen en een nummer te draaien.

Harmen Meurs zelfportret vroeg
foto Esther Schreude

Meurs was 73 jaar oud geworden. Op de ezel stond zijn laatste werk, een zelfportret. Hij was aan het eind van zijn leven een eenzame man, met alleen een groep katten om hem heen.

Arm was hij niet. Hij had twee auto’s voor de deur staan.

Dat was in het verleden wel anders geweest. Meurs had een druk met mensen bevolkt, bereisd en geëngageerd leven achter de rug. Daarbij had hij ook grote armoede gekend, vooral in de jaren dertig tijdens de grote crisis.

Harmen Meurs, Op straat gezet

In de jaren tien had hij  een vliegende start gemaakt als beeldend kunstenaar. In de jaren twintig stond hij midden in het centrum van de culturele wereld van Amsterdam en Nederland en reisde door Europa. Hij kwam vooral veel in Parijs en Zuid Frankrijk.

Harmen Meurs, Schoonmaakkast 1929
foto Esther Schreuder

In Amsterdam woonde Meurs in een huis aan de Amstel met avantgarde kunstenaars als de filmer Joris Ivens, de fotografe Germaine Krull en danseres Florrie Rodrigo. Het huis was een ontmoetingsplek voor kunstenaars, schrijvers, dansers en ‘wereldverbeteraars’. De nieuwste ontwikkelingen in Berlijn en Parijs werden gezamenlijk besproken en gaven de kunstenaars nieuwe richtingen aan.

Joris Ivens
Mijn Gelderland

Germaine Krull, Mannequins

Jaarlijks waren Meurs schilderijen op diverse tentoonstellingen te zien, daarbij vele solo’s, waaronder een overzicht in het Stedelijk Museum van Amsterdam. Zijn werk evolueerde van expressionisme naar kubo-expressionisme, naar nieuwe zakelijkheid en weer terug naar een sociaal-expressionisme.

Er werd in de geschreven media ruim aandacht besteed aan zijn werk. Recensenten moesten vaak wennen aan de omslagen die hij maakte.

Harmen Meurs, Theresou
coll Stedelijk Museum Amsterdam, foto Esther Schreuder

Naast zijn positie als kunstenaar had Harmen Meurs een opmerkelijk maatschappelijke en sturende rol binnen de kunstenaarsverenigingen en federaties.

Zo werd hij in 1928 voorzitter van de toonaangevende zeer internationaal georiënteerde kunstenaarsvereniging De Onafhankelijken, misschien wel de grootste kunstenaarsvereniging van Nederland op dat moment.

Anneke van de Feer en Nola Hatterman (leerlingen van Meurs) bij De Onafhankelijken

De tentoonstellingen die hij voor hen samenstelde waren te zien in het Stedelijk Museum van Amsterdam.

Rond de 1930 werd hij ook voorzitter van de Amsterdamse en Nederlandse federatie van beeldende kunstenaars en hierdoor werd hij voor media en anderen de stem van de schilders in Nederland.

Om Meurs kon je niet heen, in de jaren twintig en begin dertig, lijkt het wel.

Rond 1932 begon zijn werk politieker te worden naarmate de situatie in Duitsland dreigender werd.

Meurs  felle werken kregen te maken met zware censuur in  1934 en ’36. Woedend over de slappe houden van velen, in zijn ogen, trok hij zich omstreeks 1937 terug uit Amsterdam en uit het Nederlandse georganiseerde kunstenaarscircuit.

Hij liet een huis bouwen vlakbij Putten, een dorp waar meer uiterst linkse bevriende kunstenaars zich hadden gevestigd.

Hij trouwde kort voor de oorlog met zijn joodse vriendin de kunstenares Berthe Edersheim. Ze kwamen de oorlog goed door. Vrienden van hen, het joodse echtpaar Else Berg en Mommie Schwarz, helaas niet.

Meurs raakte na de oorlog verbitterd. Wel behield hij zijn vooroorlogse vriendschappen met Johan van Zweden en Hildo Krop.

Dit zijn maar een paar ‘punten” uit het leven van Harmen Meurs. Ik heb inmiddels een flink archief rondom hem verzameld (literatuur, brieven, afbeeldingen van werken, geheime politie verslagen en meer).

Archief Harman Meurs >>

Onbekende werken van Harmen Meurs opgedoken >>