De mooiste plek om een kunstwerk te bekijken is in het atelier van de kunstenaar. Dat is zijn leefwereld en daar ziet u zijn dierbare spullen, zijn foto’s, zijn keuze aan materialen, zijn andere werken en, bovenal, het licht waarin hij zijn werk heeft gemaakt. Voor het atelier van de beeldhouwer Fred Carasso (1899-1969) gold deze aantrekkelijkheid in bijzondere mate, aangezien hij woonde en werkte in de prachtige atelierwoningen aan de Zomerdijkstraat te Amsterdam. Dit complex is gebouwd door de architecten Zanstra, Giesen en Sijmons en vormt een sleutelwerk in de Nederlandse architectuur van de jaren dertig. De architecten waren lid van de Groep ’32, een groepering die zich sterk liet inspireren door de werken van Le Corbusier. In hun werk streefden zij naar een combinatie van zakelijke architectuur met kunstzinnige elementen, hetgeen in de atelierwoningen tot stand is gebracht. Eén van de laatste ateliers dat zich in de oorspronkelijke staat bevond, was het bewuste atelier van Carasso, nog jaren na zijn dood liefdevol intact gehouden door zijn weduwe. Helaas moest het recent ontruimd worden, maar gelukkig is zijn werk niet verloren gegaan.

Carasso, Fred (1899-1969)
Pastorale (herder met kudde)
20 cm
Gips

Levensloop
Het levensverhaal van Frederico Antonio ‘Fred’ Carasso leest als een avonturenroman. Hij werd aan het einde van de vorige eeuw in Caragnano, bij Turijn, geboren als zoon van een meubelmaker. De jongen wilde kunstenaar worden, maar moest, toen zijn vader failliet ging, op dertienjarige leeftijd in een fabriek gaan werken. Vier jaar later werd hij in dienst geroepen en werd, na het veroorzaken van een muiterij, verbannen naar Libië, waar hij gedwongen werd te vechten tegen de inheemse bevolking die in opstand was gekomen tegen de Italiaanse overheersing.

Na terugkeer in Italië, begin jaren twintig, bekeerde hij zich tot het communisme en ging politieke prenten maken voor een linkse krant, maar na enkele jaren zag hij zich, door de groeiende fascistische terreur, genoodzaakt de wijk te nemen naar Parijs. Hier ontwikkelde hij zich tot een virtuoos houtsnijder, maar zette hij zich tevens in voor de Italiaanse afdelingen van de Franse en Belgische communistische partijen, tengevolge waarvan hij in 1928 uit Frankrijk werd gezet.

Via Luxemburg kwam hij in België terecht waar hij in 1932 eveneens tot persona non grata werd verklaard en stak, na enige tijd ondergedoken te hebben gezeten, clandestien de Belgisch-Nederlandse grens over om vervolgens in Amsterdam terecht te komen. Daar kwam hij uiteindelijk tot rust. Hij kreeg een verblijfsverguning en wijdde zich, met uitzondering van de oorlogsjaren toen hij betrokken raakte bij het kunstenaarsverzet, volledig aan zijn beeldhouwkunst, hetgeen onder meer tot gevolg had dat hij in 1956 gevraagd werd professor te worden aan de Jan van Eyk-academie te Maastricht; een taak die hij vol toewijding zou vervullen.

Carasso, Fred (1899-1969)
Zittende vrouw met doek
18,5 cm hoog
Terra cotta, gesigneerd op label aan onderzijde

Beelden
Tot zover deze bijna banale samenvatting van het bijzondere leven van Fred Carasso. En wat voor beelden heeft hij nu bij dat leven gemaakt? Beelden van doodgewone mensen, of liever vrouwen. Subliem van techniek, volmaakt tot in het detail en bij ieder aanzicht harmonieus van compositie. Beelden van mensen waarin iedere overbodige vorm geëlimineerd is en waarvan slechts de kern van hun wezen is overgebleven. Aanvankelijk was zijn beeldtaal nog figuratief en, kenmerkend voor zijn Italiaanse afkomst, klassiek. Maar na verloop van tijd ging hij zijn figuren meer en meer abstraheren tot er niet meer overbleef dan slechts een vage suggestie van een menselijk lichaam. Beelden waarin de anatomische gelijkenis was gesublimeerd tot abstractie.  

Carasso, Fred (1899-1969)
Draperie (schrijdende figuur)
20 cm
Brons, gedateerd 1965

Tekeningen en drukwerk
Niet minder indrukwekkend is het twee dimensionale werk van Carasso. In 1928, tijdens zijn verblijf in Brussel, heeft Carasso, onder zijn pseudoniem Fred Deltor, in een beperkte oplage  een prachtige serie sjabloondrukken uitgegeven, getiteld ‘Jeu de Massacre’. Deze map heeft een voorwoord van de uitgever Henri Barbusse meegekregen en bestaat uit twaalf gedeeltelijk met de hand ingekleurde drukken, voorstellende diverse politiek-maatschappelijke fenomenen, zoals ‘het militarisme’, ‘de kolonisatie’en ‘het parlemantarisme’. Deze begrippen heeft Carasso gepersonifieerd in kubistisch vormgegeven caricaturen, waarin hij aansloot bij het modernisme van die dagen. Carasso was tevens was een begenadigd tekenaar, maar dat is slechts bij weinigen bekend, aangezien hij met zijn tekeningen bij hoge uitzondering naar buiten trad. Hij heeft een enkel boek geïllustreerd, zoals het in de oorlog clandestien uitgegeven ‘Dies Noctesque’, maar het merendeel van zijn honderden tekeningen is in zijn atelier bewaard gebleven. Gelukkig heeft het Rijksmuseum deze prachtige collectie weten te verwerven. Aldus is een klein gedeelte van het fraaie atelier Carasso dan toch bewaard gebleven en bovendien voor iedere belangstellende te bezichtigen.

COPYRIGHT 2009 drs. Jaap Versteegh, alle rechten voorbehouden
Niets uit dit artikel, inclusief begeleidende illustraties, kan of mag gereproduceerd worden zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteurrechtelijke houder.