Theo Colenbrander werd in 1841 te Doesburg geboren als zoon van een aanzienrijke familie in dit voormalige Hanzestadje. Als aanvulling op zijn opleiding kreeg hij bouwkundige lessen van de plaatselijke gemeentearchitect. Vervolgens werkte hij enige tijd in Arnhem bij architect L.H. Eberson (1822-1889). Twee keer nam Colenbrander deel aan prijsvragen, uitgeschreven door de Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst. Voor zijn museumontwerp (1865) ontving hij als winnaar van de jury een geldbedrag en een getuigschrift. Ook in 1867 stuurde hij een ontwerp in voor het nieuwe Amsterdamse raadhuis. Dit keer bleef het bij een eervolle vermelding. Op aanraden van leermeester Eberson, die zelf zeven jaar in Parijs studeerde, vertrok Colenbrander naar Frankrijk. Hij werkte in 1867 mee aan de voorbereidingen van de Wereldtentoonstelling in de Franse hoofdstad. Hier kwam de jonge architect in aanraking met onbekende kunstuitingen uit exotische gebieden.

Portret Colenbrander

In Nederland teruggekeerd realiseerde hij in Baarn zijn enig ooit uitgevoerd bouwproject, namelijk een villa voor een boek- en kunsthandelaar. Omdat verdere opdrachten uitbleven vestigde hij zich in Den Haag en voorzag hij in zijn onderhoud als technisch tekenaar bij het Ministerie van Oorlog. Ook verrichtte hij werkzaamheden voor het Hoogheemraadschap Rijnland. Curieuze, decoratieve pentekeningen met interieuronderdelen van het Rijnlandhuis spoorden hem aan zijn tekentalenten voor andere zaken aan te wenden. De ontmoeting in 1884 met baron Wilhelm Wolff von Gudenberg betekende de definitieve breuk in zijn loopbaan. Von Gudenberg, eigenaar van een kunstaardewerkfabriek, wist Colenbrander te interesseren om zijn eerste aardewerkontwerpen fabrieksmatig uit te laten voeren. Gedurende vijf jaar werden de door de kunstenaar bedachte vormen gegoten en de decoratie handmatig door plateelschilders aangebracht; een productievorm op de grens tussen serieel vervaardigde producten en unica.  Op zijn soms op architectuur geïnspireerde vormen, paste hij zijn geabstraheerde patronen toe ontleend aan de natuur. Kunstcritici waren over het algemeen enthousiast, over het vernieuwend sieraardewerk.

Pullenstel plateelbakkerij Rozenburg, Den Haag (1887) 19½ cm hoog.
Collectie Proportio Divina

Zijn kunstbroeders verenigd in de Haagsche Kunstkring en de schilders rond de Haagse School deelden deze mening en bewonderden de vormen en kleurenpracht. Helaas reageerde het publiek, behalve een beperkt aantal vooruitstrevende verzamelaars, veel terughoudender. De omzet van de kostbare producten voor ‘fijnproevers’ bleef achter bij de verwachtingen. Desondanks werd nieuw kapitaal aangetrokken en besloot Von Gudenberg met een aantal financiers in april 1887 de Haagsche Plateelbakkerij Rozenburg op te richten. De samenwerking bleek echter van korte duur, want op 1 juni 1889 trad Von Gudenberg na onenigheid als directeur terug. Anderhalve maand later volgde het ontslag van Colenbrander. Rozenburg ging verder met de productie en zou rond 1900 internationaal nog van zich laten spreken door de introductie van het ‘eierschaal porselein’.

Een zeldzame dekselvaas ontworpen door Theodoor Colenbrander voor Rozenburg, Den Haag in 1886. Beschilderd met gestyleerde florale patronen in de kleuren bruin, geel, rood, donker blauw en licht blauw. De vaas is 39 cm hoog en gemerkt WvG Haag en jaarletter B.
Collectie Proportio Divina

 
In de periode 1889-1893 was Colenbrander werkzaam als binnenhuisarchitect. Voor Haagse cliënten, behorend tot de familiekring van de bekende zeeschilder Hendrik Willem Mesdag, ontwierp hij meubilair en betimmering. Aansluitend legde hij zich toe op grafisch werk. Voor een aantal uitgevers voorzag hij boeken en tijdschriften van illustraties en omslagen. In 1893 toonde de kunstenaar zijn eerste textielontwerpen aan collega’s van de Haagsche Kunstkring. In zijn visie zouden deze tapijten en lopers uitgevoerd moeten worden in smyrna-knooptechniek. Zijn opmerkelijke ontwerpen wekten ook de aandacht van de industrie. Dit leidde tot zijn benoeming tot esthetisch adviseur bij de Amersfoortsche Tapijtfabriek. Als artistiek leider wist Colenbrander wederom bizarre patronen en ongewoon kleurgebruik te combineren. Dit maal in combinatie met een methode waarbij patronen op diverse formaten uitgevoerd konden worden. In plaats van een patroon driedimensionaal op een biscuit moedermodel te tekenen en in te kleuren, bediende hij zich bij zijn tapijtontwerpen van gemillimeterd ruitjespapier. Door het kwart ontwerp tweemaal te spiegelen kreeg hij en de opdrachtgever een indruk van het totaal. In de kantlijn gaf de kunstenaar met potloodlijnen aan welke secties herhaald, groter of kleiner konden worden geleverd. De naam van Colenbrander als tapijtontwerper was gevestigd en leidde tot hogere fabrieksomzetten. Voor de op bestelling vervaardigde handgeknoopte tapijten werden vrouwelijke krachten ingezet die werkten op grote weeftoestellen, de zogenaamde ‘haute-lisse’ getouwen. In december 1896 had Colenbrander al ruim vijftig tapijtontwerpen gereed. Internationale bekendheid als tapijtontwerper bleef uit ondanks expositie van een groot tapijt in de beroemde Parijse galerie ‘L’Art Nouveau’ van Siegfried Bing. In 1901 werd de Amersfoortsche Tapijtfabriek met de Koninklijke Tapijtfabriek Deventer gefuseerd tot de Koninklijke Vereenigde Tapijtfabrieken. Colenbrander had geen vast dienstverband en werd op royaltybasis betaald. Tot circa het begin van de Eerste Wereldoorlog zou de K.V.T. zijn ontwerpen uitvoeren.

Detail tapijtpatroon ‘Artisjok’ K.V.T. (circa 1905).