Als ik tijdens mijn kunstgeschiedenislessen aan mijn studenten uitleg waarop je de kwaliteit van kunst kan beoordelen zeg ik altijd dat goede kunst er makkelijk uit moet zien. Dan haal ik graag de techniek van Cruijff of Van Basten aan, die schijnbaar moeiteloos de mooiste passeerbewegingen lieten zien. Bij hen zag het voetbal er niet uit als werk, maar als spel. Dit geldt ook voor de techniek van een kunstenaar. Als hij goed is beheerst hij zijn techniek zo volledig dat je vergeet hoe moeilijk het is om deze vaardigheid te bereiken, met als gevolg dat alleen het genot van de schoonheid overblijft. Een kunstenaar die deze techniek tot in de perfectie beheerste was de beeldhouwer Piet Esser (1914-2004). Zijn beelden zijn mede zo mooi omdat ze eruit zien alsof het maken geen enkele moeite heeft gekost. Met grote gebaren en subtiele vegen gaf hij zijn figuren het eeuwige leven, alsof dat vanzelfsprekend en iedereen gegeven is. Maar ondertussen….!

Tentoonstellingen
Nu is de grote kwaliteit van Piet Esser als beeldhouwer bij connaisseurs nooit betwijfeld. Zijn werk staat in vele musea en op vele pleinen. Maar als mens leidde Esser een relatief teruggetrokken bestaan, zeker op zijn oude dag die hij in Frankrijk doorbracht, en er zijn maar weinig mensen die zijn naam kennen. Om die reden voorzien de twee tentoonstellingen over zijn werk in museum Beelden aan Zee in een grote behoefte.  
    De tentoonstelling ‘Piet Esser (1914-2004). Retrospectief’ besteedt niet alleen aandacht  aan het monumentale werk van de kunstenaar, maar ook aan zijn kleinplastiek , portret- en penningkunst. Hoogtepunten  zijn onder  meer de studiemodellen voor verschillende monumenten, alsmede een aantal recent ontdekte,  nog niet eerder tentoongestelde, werken.
De expositie ‘Piet Esser. Atelierfoto’s uit Parijs 1947-1954’,  schenkt aandacht aan een tot op heden nog onbekend deel van Essers kunstenaarschap: de fotografie. Tussen 1947 en 1954 bezocht Esser in Parijs een aantal maal de ateliers van vakgenoten, waaronder die van  Alberto Giacometti, Ossip Zadkine, Antoine Bourdelle, Henri Laurens en Germaine Richier. De foto’s die hij tijdens deze bezoeken maakte,  zijn van een zeldzame kwaliteit. Esser heeft de sfeer in deze Parijse beeldhouwersateliers van weleer getroffen op een wijze die niet door anderen is geëvenaard. Maar Esser was dan ook een bijzondere artistieke persoonlijkheid.

Piet Esser, Bredero-monument

Leven en werk
Piet Esser was een klassiek en zeer degelijk opgeleid kunstenaar. Hij volgde van 1934 tot 1939 lessen bij professor Jan Bronner op de Amsterdamse Rijksacademie van beeldende kunsten. Na zijn zilveren Prix de Rome in 1938, volgde hij in 1947 Bronner op aan de academie en leidde hij op zijn beurt generaties beeldhouwers op. Deze educatieve taak was zeer aan hem besteed, omdat ze recht deed aan zijn intelligentie, belezenheid en eruditie. Naast zijn docentschap bleef Esser, anders dan Bronner, ook actief als beeldhouwer. Hij vergaarde roem met o.a. het Troelstra-monument in Den Haag, het Bredero-monument op de Nieuwmarkt in Amsterdam en het Watersnoodramp-monument in Rotterdam. Maar op kleinere schaal wist hij eveneens grote artistieke prestaties te leveren. Piet Esser behoort tot de belangrijkste portrettisten van de Nederlandse beeldhouwkunst en hij wordt tevens beschouwd als de vader van de moderne Nederlandse penningkunst.

Werkwijze
In dit kleinere werk, zoals zijn portretten en penningen, evenals in zijn vrije plastiek en voorstudies van zijn monumenten, is goed te zien hoe perfectionistisch Esser was. Naar zijn opvatting was een beeld nooit voltooid. Steeds bleef hij zoeken naar andere mogelijkheden. De vorm van een been, de houding van een lichaam, de bolling van een wang, het kon altijd weer anders, nog beter. Zo zijn series beelden ontstaan van dezelfde onderwerpen, zoals van de schaatsenrijder, van diverse ontwerpen van het stormrampmonument en van de portretpenningen van Rembrandt. Wanneer men deze werken naast elkaar bekijkt valt op hoe subtiel Essers aandacht voor het detail was. Zonder zich te verliezen in gepruts en de totale monumentale kwaliteit van een werk te verwaarlozen speelt hij met kleine verschillen in volumes en licht en schaduw. Met een maximaal effect.

Piet Esser, Schaatser

Documentaire
Tegelijkertijd met deze tentoonstellingen wordt voor het eerst de documentaire ‘Piet Esser: Verbeelden van het zien’ getoond. De eigenzinnige basis voor deze documentaire wordt gevormd door privé-opnamen van Essers kleindochter Marte Visser. Esser vertelt over zijn werk en zijn grote liefde, de schilderes Dora Esser-Wellensiek. Essers zoon Daniël, kunsthistoricus dr. Jan Teeuwisse en oud-leerlingen delen hun herinnering aan Esser als vader, leraar en kunstenaar. De jaren ’60 zijn het decor van de film: een veranderende wereld, protesterende studenten en de kunstwereld die verhardt. De tijdsgeest straft meedogenloos diegene die de moderne trend niet volgt. Maar, zoveel maken deze tentoonstellingen in museum Beelden aan Zee wel duidelijk, de beelden van Esser blijken van een tijdloze schoonheid.


De tentoonstellingen ‘Piet Esser- Retrospectief’ en ‘Piet Esser- Atelierfoto’s uit Parijs’ zijn tot 23-05-2010 te zien in museum Beelden aan Zee ( www.beeldenaanzee.nl).

COPYRIGHT 2010 drs. Jaap Versteegh, alle rechten voorbehouden
Niets uit dit artikel, inclusief begeleidende illustraties, kan of mag gereproduceerd worden zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteurrechtelijke houder.