Door Peter Houtepen

Matthieu van Oosterhout, in 1990 betrokken bij de Stichting Vincent van Gogh Etten-Leur, is er zeker van: Vincent van Gogh heeft tijdens zijn verblijf van acht maanden in Etten-Leur, in 1881, de Moeierboom op de Markt getekend. Maar in het onlangs verschenen boek over de Zundertse kunstenaar van de hand van Rebecca Nelemans en Ron Dirven, ‘De Zaaier, het begin van een carrière’, wordt dit in twijfel getrokken.

De bewuste tekening zou niet van de Moeierboom zijn, maar van een appelboomgaard in Zweelo (provincie Drenthe). Van Gogh zou die hier in november 1883 aan het papier hebben toevertrouwd.


Kaal
“Vincent is op 2 november van dat jaar inderdaad in Zweelo geweest”, aldus Matthieu van Oosterhout. “De boom die hij getekend heeft staat volop in het blad. Maar in november zijn de bomen kaal. Wat verder opvalt is dat de boom ondersteund wordt door vier rechtopstaande staken waarop horizontale dragers rusten.” Dit en de parasolvorm (dakvorm) bestempelt de boom voor hem onmiskenbaar tot een geleide linde, die altijd als een herinneringsboom geplant werd op een plein of markt. “Hij is uit het jaar 1675. Er is derhalve geen sprake van een boomgaard.”


Papiersoort
Vanaf het terras van restaurant De Zwaan op de Markt in Etten-Leur is de (Moeier)boom op precies dezelfde manier te zien zoals Vincent hem zag. “Vergelijk de tekening met een oude ansichtkaart uit 1910 van hetzelfde zicht op de Markt en de gelijkenis is volmaakt.” Dat er in Zweelo een gelijkaardige situatie zou zijn, is, aldus Van Oosterhout, ongeloofwaardig.

Volgens Matthieu beweren de makers van het boek dat het wel om de boomgaard in Zweelo gaat vanwege het feit dat de tekening is gemaakt op een papiersoort die Vincent in Drenthe heeft gekocht. Maar de erevoorzitter van de Stichting Vincent van Gogh Etten-Leur bestrijdt dat. “Vincent gebruikte voor zijn serieuze tekeningen Ingres papier. Dat kreeg hij van zijn broer Theo uit Parijs.” Op pagina 391 van het boek ‘Vincent van Gogh, de brieven, deel 3’ is namelijk te lezen: ‘In het drentse Hoogeveen kan ik niets krijgen van tekengerij. Ik moet bestellen in Den Haag’. En inderdaad bekomt hij vanuit Den Haag van de firma Fumée zijn benodigdheden na vooruitbetaling.

Juiste opvatting
Matthieu van Oosterhout betreurt dan ook de storende passage in het volgens hem verder uitstekende boek ‘De Zaaier, het begin van een carrière’. “Overigens is in het pas verschenen boek ‘Bijzondere bomen in Nederland’, een standaardwerk, de juiste opvatting wél weergegeven.”