This series of essays explores the disjunction between conventional and current scholarship concerning the role of Haussmannization and its effects on art production in nineteenth-century Paris.

Het is bekend dat professor Jan Bronner (1881-1972) als docent beeldhouwkunst aan de Rijksacademie 1914-1947 te Amsterdam tijdens het interbellum een bijzonder grote invloed heeft gehad op de ontwikkeling van de beeldhouwkunst in Nederland. Het aantal door hem opgeleide beeldhouwers is zo groot, en onder hen zitten zoveel succesvolle kunstenaars, dat temidden van deze hoeveelheid klinkende namen, zoals Mari Andriessen, Piet Esser, Bertus Sondaar, Wessel Couzijn en Niel Steenbergen, sommigen ten onrechte in de vergetelheid zijn geraakt. Dit geldt in bijzondere mate voor de bescheiden Gerarda Rueter (1904-1993), die ik echter tot één van de grootste beeldhouwers van haar generatie reken.

Inclusief Video Reportage

De mooiste plek om een kunstwerk te bekijken is in het atelier van de kunstenaar. Dat is zijn leefwereld en daar ziet u zijn dierbare spullen, zijn foto’s, zijn keuze aan materialen, zijn andere werken en, bovenal, het licht waarin hij zijn werk heeft gemaakt. Voor het atelier van de beeldhouwer Fred Carasso (1899-1969) gold deze aantrekkelijkheid in bijzondere mate, aangezien hij woonde en werkte in de prachtige atelierwoningen aan de Zomerdijkstraat te Amsterdam. Dit complex is gebouwd door de architecten Zanstra, Giesen en Sijmons en vormt een sleutelwerk in de Nederlandse architectuur van de jaren dertig.

Pop Design, afgeleid van Pop Art, veroverde de wereld in de jaren zestig als reactie op het strakke en functionele Good Design van het voorafgaand decennium. Geïnspireerd door de populaire cultuur en de consumptiemaatschappij en gebruikmakend van nieuwe technieken en materialen zoals kunststof, ontstonden de meest bizarre en buitenaardse vormen met bonte kleuren. De oliecrisis van 1973 maakte echter een abrupt einde aan de onbezorgde wegwerpcultuur.

Tijdens het bewind van Lenin maakte Marc Chagall van het Jiddisch Staatstheater in Moskou een verheerlijking van de jiddische cultuur die hij juist weer in de armen had gesloten. Na een halve eeuw in de kelders van de Tretjakov Galerij te hebben gezucht, zijn de doeken in de oorspronkelijke opstelling te bewonderen in het Joods Historisch Museum. [2002]

James Ensor (1860-1949) was op latere leeftijd, behalve een gerespecteerd burger van Oostende, een gelauwerd kunstenaar in wie de modale Belg het woordje zag dat het nog altijd jonge vaderland meesprak in de internationale ontwikkeling van de schilderkunst. "De grondlegger van heel onze modernistische Belgische beweging, de enthoesiaste voorloper van onze vermetelheden en al onze emancipaties", heette het in 1920. Hoewel Ensor na de eeuwwisseling geen enkel blijk meer gaf van enige vermetelheid en hij zich ertoe beperkte voor rijke verzamelaars kopieën van zijn eerdere succeswerken te vervaardigen, hield welgedaan België hem als eigentijds meester in ere.

De Rotterdamse schilder Kees van Dongen is bekend als dé societykunstenaar van Parijs begin vorige eeuw. Zijn vroege werk laat een serieuzer Van Dongen zien, die tussen politieke tekeningen en maatschappijkritische prenten door een beginnende aandacht voor het mondaine leven had.

In de film 'The Italian Job' speelt de altijd ongelofelijke Benny Hill een ranzige gekke geleerde met een alles opzijschuivende voorliefde voor enorme vrouwen: 'I like 'em big.' De iele Amerikaanse underground-striptekenaar Robert Crumb is er eveneens altijd rond voor uitgekomen en deelt zijn leven nu met een heel erg uit de kluiten gewassen meid. De Nederlandse schilder Ferdinand Erfmann (1901-1968) heeft eveneens van zijn hart nooit een moordkuil gemaakt, maar kon zijn ideaal niet in een echte boterberg omzetten. Dankzij door suikerziekte veroorzaakte impotentie en een wurgende jaloezie van vaderskant heeft de wereld nu de beschikking over een door zijn maniakale herhaling boeiende reeks van duizend (!) schilderijen met een zeer beperkt aantal onderwerpen.

Guillaume Apollinaire leidde zijn avantgarde-troepen in opeenvolgende aanvallen in de strijd tegen de behoudende kunstopvattingen. Kubisten, Orfisten, Futuristen, Dadaïsten en posthuum nog Surrealisten en andere modernisten bezielde hij tot het veroveren van de twintigste eeuw. Een deel van de buit is te bewonderen op de tentoonstelling 'Apollinaire. Woordvoerder van de avantgarde - avantgardist van het woord'.

Volgende week [1993] gaat de vijfde overzichtstentoonstelling van start van Neerlands grootste Surrealistische schilder, de Utrechter Jopie Moesman. Achter de onverdroten seksuele fantasieën gaat een bitter levensverhaal schuil. Miskenning zit in een klein hoekje.